Дэпартамент дзяржаўнай інспекцыі працы нагадвае аб выкананні патрабаванняў заканадаўства пры арганізацыі дзейнасці студэнцкіх атрадаў
Активную дзейнасць у прыцягненні моладзі да сацыяльна-эканамічнага жыцця грамадства ажыццяўляюць студэнцкія атрады. Іх праца накіравана на садзейнічанне працэсам працоўнай і сацыяльнай адаптацыі моладзі, яе асобаснага развіцця, набыццё маладымі людзьмі навыкаў прафесійнай, працоўнай і кіраўніцкай дзейнасці, фарміравання грамадзянскасці і патрыятызму.
З гэтай мэтай штогод установамі адукацыі, грамадскім аб'яднаннем «Беларускі рэспубліканскі саюз моладзі» і яго арганізацыйнымі структурамі, надзеленымі правамі юрыдычнай асобы, іншымі моладзевымі грамадскімі аб'яднаннямі (далей – накіроўваючыя арганізацыі) ажыццяўляецца фарміраванне студэнцкіх атрадаў.
У сваю чаргу рэспубліканскія органы дзяржаўнага кіравання, дзяржаўныя арганізацыі, падпарадкаваныя Ураду Рэспублікі Беларусь, мясцовыя выканаўчыя і распарадчыя органы вызначаюць прымаючыя арганізацыі, аб'екты, віды работ і колькасць працоўных месцаў для ўдзельнікаў студэнцкіх атрадаў з аплатай працы не ніжэй за мінімальную заработную плату па ўзгадненні з прымаючымі арганізацыямі або ў адпаведнасці з іх заяўкамі.
Пералікі прымаючых арганізацый, аб'ектаў, відаў работ і колькасць працоўных месцаў для ўдзельнікаў студэнцкіх атрадаў зацвярджаюцца гарадскімі, раённымі выканаўчымі камітэтамі, адміністрацыямі раёнаў г. Мінска штогод да 1 студзеня.
Парадак арганізацыі дзейнасці студэнцкіх атрадаў на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь вызначаны Палажэннем аб парадку арганізацыі дзейнасці студэнцкіх атрадаў на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь, зацверджаным Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 18 лютага 2020 г. № 58 (далей – Палажэнне). Акрамя таго, пры арганізацыі дзейнасці студэнцкіх атрадаў неабходна ўлічваць патрабаванні Працоўнага кодэкса Рэспублікі Беларусь (далей – ТК), Закона Рэспублікі Беларусь «Аб ахове працы» (далей – Закон), іншых нарматыўных прававых актаў.
Так, у абавязковым парадку паміж накіроўваючай і прымаючай арганізацыямі павінен заключацца дагавор, які вызначае ўмовы дзейнасці студэнцкага атрада з улікам патрабаванняў заканадаўства аб працы, у тым ліку аб ахове працы, а таксама абавяза
Прымаючая арганізацыя абавязана забяспечыць для студэнцкага атрада адпаведныя дагавору аб'екты і віды работ і стварыць на кожным працоўным месцы здаровыя і бяспечныя ўмовы працы, заключыць з удзельнікамі студэнцкіх атрадаў адпаведныя працоўныя або грамадзянска-прававыя дагаворы, праводзіць навучанне, інструктаж і праверку ведаў па пытаннях аховы працы.
Акрамя таго, на прымаючую арганізацыю ўскладзены абавязак па забеспячэнні ўдзельнікаў студэнцкага атрада сродкамі індывідуальнай абароны ў адпаведнасці з Інструкцыяй аб парадку забеспячэння работнікаў сродкамі індывідуальнай абароны, зацверджанай пастановай Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь ад 30 снежня 2008 г. № 209 (далей - Інструкцыя № 209).
Таксама інфармуем, што праваадносіны, якія вынікаюць з грамадзянска-прававых дагавораў, рэгулююцца Грамадзянскім кодэксам Рэспублікі Беларусь (далей - ГК) і Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 6 чэрвеня 2005 г. № 314 «Аб некаторых мерах па абароне правоў грамадзян, якія выконваюць працу па грамадзянска-прававых і працоўных дагаворах».
Па агульным правіле, у адпаведнасці з пунктам 1 артыкула 20 ГК грамадзянская дзеяздольнасць асобы (здольнасць грамадзяніна сваімі дзеяннямі набываць і ажыццяўляць грамадзянскія правы, ствараць для сябе грамадзянскія абавязкі і выконваць іх) у поўным аб'ёме ўзнікае з надыходам паўналецця, гэта значыць па дасягненні асобай 18-гадовага ўзросту. Менавіта з гэтага ўзросту магчыма заключэнне дагавора падраду з фізічнай асобай без якіх-небудзь абмежаванняў пры ўмове, што яна не з'яўляецца недзеяздольнай.
Для непаўналетніх ва ўзросце ад чатырнаццаці да васемнаццаці гадоў, пры заключэнні грамадзянска-прававога дагавора (здзяйсненні здзелкі), неабходна атрыманне пісьмовай згоды сваіх законных прадстаўнікоў – абодвух бацькоў, усыноўцаў або апекуноў (пункт 1 артыкула 25 ГК).
Даведачна. Здзелкамі прызнаюцца дзеянні грамадзян і юрыдычных асоб, накіраваныя на ўстанаўленне, змяненне або спыненне грамадзянскіх правоў і абавязкаў.Здзелкі могуць быць дву- або шматбаковымі (дагаворы) і аднабаковымі (артыкул 154, пункт 1 артыкула 155 ГК).
Здзелка ж, здзейсненая непаўналетнім, які не дасягнуў чатырнаццаці гадоў (малалетнім), нікчэмная. Да такой здзелкі прымяняюцца правілы, прадугледжаныя часткай другой і трэцяй пункта 1 артыкула 172 ГК (пункт 1 артыкула 173 ГК).
У адпаведнасці з артыкулам 6 ТК абавязацельствы, якія ўзнікаюць на падставе дагавораў, прадугледжаных грамадзянскім заканадаўствам, не трапляюць пад дзеянне ТК.
Такім чынам, нормы заканадаўства аб працы, у тым ліку ўстаноўленый парадак прыёму работнікаў на працу, правы і абавязкі работнікаў і наймальнікаў, дзяржаўныя гарантыі па аплаце працы работнікаў, гарантыі і кампенсацыі, рэжым працы і адпачынку, працоўныя і сацыяльныя адпачынкі, дысцыплінарная і матэрыяльная адказнасць работнікаў, на грамадзянска-прававыя адносіны не распаўсюджваюцца.
Зыходзячы з выкладзенага, з мэтай забеспячэння абароны правоў асоб, якія працаўладкоўваюцца і не дасягнулі васямнаццацігадовага ўзросту, у тым ліку ўдзельнікаў студэнцкіх атрадаў, пры прыёме на працу мэтазгодна заключа
Таксама, у мэтах прыняцця наймальнікамі неабходных мер па забеспячэнні захавання жыцця, здароўя і працаздольнасці непаўналетніх неабходна ўлічваць абмежаванні, устаноўленыя для іх заканадаўствам, у прыватнасці нормы артыкулаў 114, 117, 274, 275, 276 ТК, артыкула 16 Закона, пастановы Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь ад 15 кастрычніка 2010 г. № 144 «Аб устанаўленні пераліку лёгкіх відаў работ, якія могуць выконваць асобы ва ўзросце ад чатырнаццаці да шаснаццаці гадоў», пастановы Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь ад 27 чэрвеня 2013 г. № 67 «Аб устанаўленні спісу работ, на якіх забараняецца прымяненне працы асоб маладзейшых васемнаццаці гадоў», пастановы Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь ад 13 кастрычніка 2010 г. № 134 «Аб устанаўленні прэдельных норм пад'ёму і перамяшчэння непаўналетнімі цяжараў уручную».
У 2021 годзе пры правядзенні абследаванняў аб'ектаў, на якіх быў арганізаваны праца ўдзельнікаў студэнцкіх атрадаў, былі выяўлены наступныя парушэнні.
У ААТ «Іванскі-Агра», ААТ «Праземелле-Агра» Чашніцкага раёна Віцебскай вобласці на ўдзельнікаў студэнцкіх атрадаў не заводзіліся працоўныя кніжкі. У працоўных дагаворах, заключаных ААТ «Баранавіцкае баваўнянае прадпрыемства» Брэсцкай вобласці са студэнтамі студэнцкага педагагічнага атрада «Знічка», не пазначаліся дні выплаты заработнай платы. Не вяліся табелі ўліку працоўнага часу непаўналетніх у КСУП «Арэвічы», ААТ «Велецін-Агра», КСУП «Эксперыментальная база «Стралічава» Лоеўскага раёна Гомельскай вобласці. Таксама выяўлены парушэнні пры афармленні працоўных дагавораў у ДУА «Вілейскі раённы аздараўленчы лагер «Казка» Вілейскага раёна Мінскай вобласці, ААТ «Світанак» г. Жодзіна.
Не праведзены абавязковыя папярэднія пры паступленні на працу медыцынскія агляды работнікаў студэнцкіх атрадаў у КСУП «Саўгас «Зара» Лоеўскага раёна Гомельскай вобласці. У КСУП «Ваверка-Агра» Лідскага раёна Гродзенскай вобласці медыцынскія даведкі мелі мінулы тэрмін дзеяння, і праведзены медагляд не адпавядаў віду работ, да якіх прыцягваліся ўдзельнікі студэнцкага атрада.
Мелі месца выпадкі парушэння працадаўцамі патрабаванняў Інструкцыі аб парадку навучання, стажыроўкі, інструктажу і праверкі ведаў працуючых па пытаннях аховы працы, зацверджанай пастановай Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь 28 лістапада 2008 г. № 175.
Так, у ААТ «Гродзенскі мясакамбінат» удзельнікі студэнцкага атрада дапускаліся да выканання працы без навучання па пытаннях аховы працы. Не праводзіліся навучанне, інструктаж, стажыроўка і праверка ведаў па пытаннях аховы працы ў КСУП «Зара і К» Ваўкавыскага раёна Гродзенскай вобласці. У ДЛГУ «Глыбоцкі доследны лясгас» Глыбоцкага раёна Віцебскай вобласці, ААТ «Будаўніча-мантажны трэст № 41» г. Смаргонь членам студэнцкага атрада не праводзіўся першасны інструктаж на працоўным месцы. Ва УАСПК «Путрышкі» Гродзенскага раёна ажыццяўляўся допуск да выканання работ без праходжання членамі студэнцкага атрада стажыроўкі.
Устаноўлены факты допуску членаў студэнцкіх атрадаў да выканання работ без сродкаў індывідуальнай абароны ў ААТ «Акцябр-Бярозкі» Хоцімскага раёна, ААТ «Раднянскі» Клімавіцкага раёна, КСУП «Езерскі» Чэрыкаўскага раёна, КСУП «Маляцічы-Агра» Крычаўскага раёна Магілёўскай вобласці, КРСУП «Эксперыментальная база «Баруны» Ашмянскага раёна, філіяле «Жодзішкі» УПП «Смаргонскі камбінат хлебапрадуктаў», ДЛГУ «Лідскі лясгас» ААТ «Будаўніча-мантажны трэст № 19» г. Ліда, КСУП «Трабы» Іўеўскага раёна Гродзенскай вобласці, ДЛГУ «Петрыкаўскі лясгас» Петрыкаўскага раёна, КСУП «Ударны» Лельчыцкага раёна, КСУП «Эксперыментальная база «Стралічава» Хойніцкага раёна, ПМК-76 ААТ «Гомельскі аб'яднаны будаўнічы трэст» Жыткавіцкага раёна Гомельскай вобласці, ААТ «Агра-Пелішча» Камянецкага раёна, ГУСП «Маларыцкая ПМК-20» Маларыцкага раёна Брэсцкай вобласці, ДЛГУ «Расонскі лясгас» Расонскага раёна ААТ «Верхнядзвінскі льнозавод», ДЛГУ «Верхнядзвінскі лясгас» Верхнядзвінскага раёна Віцебскай вобласці, ЗАТ «Атлант», УП «Рэмаўтадар Ленінскага раёна г. Мінска», ААТ «Заслаўльбудіндустрыя» Мінскага раёна, УА «Негарэльскі вучэбна-доследны лясгас» Дзяржынскага раёна Мінскай вобласці.
Выяўлены парушэнні, звязаныя з прымяненнем членамі студэнцкіх атрадаў няспраўнай аснасткі і інструмента ў ДУП «ПМК-201» Любанскага раёна, ААТ «Крупскі льнозавод» Крупскага раёна Мінскай вобласці, СААТ «Камунарка» г. Мінск.
Прыведзеныя прыклады сведчаць аб неналежным выкананні асобнымі службовымі асобамі сваіх абавязкаў, прадугледжаных заканадаўствам, пры рэгуляванні працы моладзі ў студэнцкіх атрадах.
Улічваючы выкладзенае, з мэтай захавання працоўных правоў удзельнікаў студэнцкіх атрадаў, а таксама папярэджання няшчасных выпадкаў пры выкананні імі работ, рэспубліканскім органам дзяржаўнага кіравання, іншым дзяржаўным арганізацыям, падпарадкаваным Ураду Рэспублікі Беларусь, аблвыканкамам і Мінскаму гарвыканкаму, ГА «БРСМ» прапануецца:
- Давесці дадзенае пісьмо да кіраўнікоў арганізацый, якія накіроўваюць і прымаюць удзельнікаў студэнцкіх атрадаў.
- Запатрабаваць ад вышэйназваных кіраўнікоў забяспечыць выкананне патрабаванняў заканадаўства Рэспублікі Беларусь пры арганізацыі дзейнасці студэнцкіх атрадаў.