Камітэт па працы, занятасці і сацыяльнай абароне: аб нормах заканадаўства пры працаўладкаванні непаўналетніх

Заключэнне працоўнага дагавора.

Заключэнне працоўнага дагавора дапускаецца з асобамі 16 гадоў (арт. 21 Працоўнага кодэкса Рэспублікі Беларусь (далей – ТК).

З асобай, якая дасягнула 14 гадоў, працоўны дагавор можа быць заключаны толькі з пісьмовай згоды аднаго з бацькоў (удачарыцеля, апекуна) (арт. 21 ТК). Такая згода можа быць выказана шляхам падачы на імя наймальніка асобнай пісьмовай заявы.

Натарыяльнага завярэння згоды на працаўладкаванне непаўналетняга заканадаўствам не прадугледжана.

Прыкладная форма працоўнага дагавора ўстаноўлена пастановай Міністэрства працы Рэспублікі Беларусь ад 27.12.1999 № 155.

Зверніце ўвагу!

Пасля заключэння працоўнага дагавора непаўналетні работнік павінен быць азнаёмлены пад подпіс з правіламі ўнутранага працоўнага распарадку, інструкцыяй па ахове працы, службовай (рабочай) інструкцыяй, калектыўным дагаворам, палажэннем аб аплаце працы і іншымі лакальнымі прававымі актамі, якія дзейнічаюць у наймальніка.

Працоўныя дагаворы, заключаныя з асобамі, маладзейшымі за 14 гадоў, а таксама з асобай, якая дасягнула 14 гадоў, але без пісьмовай згоды аднаго з бацькоў (удачарыцеля, апекуна), прызнаюцца несапраўднымі ( арт. 22 ТК).

Прыём на працу непаўналетніх на ўмовах сумяшчальніцтва не дапускаецца ( арт. 348 ТК)

Пры заключэнні працоўнага дагавора з непаўналетнімі наймальнік не мае права ўстанаўліваць ім папярэдняе выпрабаванне (art. 28 Працоўнага кодэкса).

Пры прыёме на працу наймальнік абавязаны запатрабаваць ад работніка дакументы, неабходныя для заключэння працоўнага (art. 54 Працоўнага кодэкса). Пералік гэтых дакументаў змяшчаецца ў art. 26 Працоўнага кодэкса.

Прыём на працу без названых дакументаў не дапускаецца (art. 26 Працоўнага кодэкса).

Разам з тым у непаўналетніх работнікаў, якія працаўладкоўваюцца на працу ўпершыню, як правіла, няма працоўнай кніжкі, страхавога пасведчання дзяржаўнага сацыяльнага страхавання, а таксама дакумента аб адукацыі. Адсутнасць пералічаных дакументаў не з'яўляецца перашкодай для іх працаўладкавання.

Даволі распаўсюджанай з'яўляецца сітуацыя, калі працоўныя кніжкі на непаўналетніх работнікаў не заводзяцца з прычыны нядоўгага перыяду іх працаўладкавання.

Разам з тым працоўныя кніжкі запаўняюцца наймальнікам (за выключэннем наймальніка – фізічнай асобы) на ўсіх работнікаў, якія працуюць больш за 5 дзён, у тым ліку тых, хто паступае на працу ўпершыню, калі праца ў дадзенага наймальніка з'яўляецца ў работнікаў асноўнай (п. 4 Інструкцыі аб парадку вядзення працоўных кніжак, зацверджанай пастановай Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь ад 16.06.2014 № 40 (далей – Інструкцыя № 40).

Такім чынам, прыём работніка на працу нават на няпроцяглы тэрмін, які перавышае 5 дзён, не вызваляе наймальніка ад абавязку завесці і запоўніць на яго працоўную кніжку.

Выключэнне з названага правіла прадугледжана толькі для наймальнікаў, якія з'яўляюцца індывідуальнымі прадпрымальнікамі.

Усе асобы, маладзейшыя за 18 гадоў, прымаюцца на працу толькі пасля папярэдняга медыцынскага агляду і у далейшым да дасягнення 18 гадоў штогод падлягаюць абавязковаму медыцынскаму агляду (арт. 275 ТК).

Работы, даручаемыя непаўналетнім.

Праца, якая выконваецца непаўналетнімі ва ўзросце ад 14 да 16 гадоў, павінна адносіцца да катэгорыі лёгкай і не прычыняць шкоды іх здароўю і развіццю (арт. 272 ТК).

Пры вызначэнні катэгорыі работ, якія плануецца даручыць непаўналетняму, наймальніку варта кіравацца пералікам лёгкіх відаў работ, якія могуць выконваць асобы ва ўзросце
ад чатырнаццаці да шаснаццаці гадоў, устаноўленым пастановай Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь ад 15.10.2010 № 144.

Зверніце ўвагу!

Прыведзены пералік з'яўляецца вычарпальным! Гэта азначае, што прыцягваць непаўналетніх ва ўзросце ад 14 да 16 гадоў да выканання не ўключаных у яго работ не дапускаецца.

Пры працаўладкаванні асоб ва ўзросце ад 16 да 18 гадоў варта ўлічваць, што забараняецца прымяненне працы асоб, маладзейшых за 18 гадоў, на цяжкіх работах і на работах з шкоднымі і (або) небяспечнымі ўмовамі працы, на падземных і горных работах (арт. 274 ТК).

Пры прыёме на працу асоб названай катэгорыі неабходна кіравацца спісам работ, на якіх забараняецца прымяненне працы асоб, маладзейшых за васемнаццаць гадоў, устаноўленым пастановай Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь ад 27.06.2013 № 67.

Акрамя пералічаных патрабаванняў, пры даручэнні працы непаўналетняму наймальнік павінен улічваць таксама гранічныя нормы пад'ёму і перамяшчэння непаўналетнімі цяжараў уручную, устаноўленыя пастановай Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь ад 13.10.2010 № 134.

Працягласць працоўнага дня непаўналетніх.

Пры вызначэнні рэжыму працоўнага часу непаўналетніх работнікаў варта ўлічыць, што ў дачыненні да дадзенай катэгорыі асоб прадугледжана норма працягласці працоўнага часу:

для работнікаў ва ўзросце ад 14 да 16 гадоў – не больш за 23 ч. на тыдзень;

для работнікаў ва ўзросце ад 16 да 18 гадоў – не больш за 35 ч. на тыдзень (ст. 114 ТК).

Пры гэтым працягласць штодзённай працы (змены) не можа перавышаць:

для работнікаў ва ўзросце ад 14 да 16 гадоў – 4 гадзіны 36 хвілін,
ад шаснаццаці да васемнаццаці – 7 гадзін;

для навучэнцаў, якія атрымліваюць агульную сярэднюю, прафесійна-тэхнічную адукацыю, спецыяльную адукацыю на ўзроўні агульнай сярэдняй адукацыі, якія працуюць на працягу навучальнага года ў вольны ад вучобы час, ва ўзросце ад чатырнаццаці да шаснаццаці гадоў – 2 гадзіны 18 хвілін, ва ўзросце ад шаснаццаці да васемнаццаці гадоў – 3 гадзіны 30 хвілін (арт. 115 ТК).

Прыцягненне непаўналетніх да начных і звышурочных работ, работ у дзяржаўныя святы, святочныя і выхадныя дні.

Забараняецца прыцягваць работнікаў, маладзейшых за 18 гадоў, да начных і звышурочных работ, работ у дзяржаўныя святочныя, святочныя і выхадныя дні, калі іншае не ўстаноўлена ТК ( арт. 276 ТК).

Работнікаў, маладзейшых за 18 гадоў, не дапускаюць да работы ў начны час (з 22 да 6 гадзін), нават калі ён прыпадае на частку працоўнага дня або змены, а таксама да звышурочных работ, работ у дзяржаўныя святочныя і святочныя дні, устаноўленыя і абвешчаныя Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь непрацоўнымі, у выхадныя дні, калі іншае не ўстаноўлена ТК ( арт. 117, 120, 276 ТК).

Акрамя таго, непаўналетнім не ўстанаўліваецца ненорміраваны працоўны дзень (пастанова Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 10.12.2007 № 1695).

Устанаўленне норм выпрацоўкі непаўналетнім.

Улічваючы фізіялагічныя асаблівасці, непаўналетнія не здольныя выконваць працу нараўне з дарослымі работнікамі.

З улікам гэтага для работнікаў, маладзейшых за 18 гадоў, нормы выпрацоўкі ўстанаўліваюцца зыходзячы з нормаў выпрацоўкі для дарослых работнікаў прапарцыйна скарочанай працягласці працоўнага часу, прадугледжанай заканадаўствам для гэтай катэгорыі работнікаў (арт. 278 ТК).

Аплата працы непаўналетніх.

Пры аплаце працы непаўналетніх павінны ўлічвацца асаблівасці, прадугледжаныя арт. 279 ТК.

Аплата працы работнікаў, маладзейшых за 18 гадоў, пры скарочанай працягласці штодзённай працы ажыццяўляецца ў такім жа памеры, як аплата працы работнікаў адпаведных катэгорый пры поўнай працягласці працоўнага тыдня.

Праца работнікаў, маладзейшых за 18 гадоў, дапушчаных да здзельных работ, аплачваецца па здзельных расцэнках, устаноўленых для дарослых работнікаў з даплатай па тарыфнай стаўцы (тарыфным акладзе), акладзе
за час, на які працягласць іх штодзённай працы скарачаецца ў параўнанні з працягласцю штодзённай працы дарослых работнікаў.

Аплата працы навучэнцаў, якія атрымліваюць агульную сярэднюю адукацыю, спецыяльную адукацыю, адукацыю на ўзроўні агульнай сярэдняй адукацыі, прафесійна-тэхнічную і сярэднюю спецыяльную адукацыю, якія працуюць у вольны ад вучобы час, ажыццяўляецца прапарцыянальна адпрацаванаму часу або ў залежнасці ад выпрацоўкі. Наймальнікамі могуць устанаўлівацца даплаты да заработнай платы.

Працягласць працоўнага водпуску непаўналетніх работнікаў.

Працягласць працоўнага водпуску непаўналетніх складае 30 каляндарных дзён (пастанова Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 24.01.2008 № 100).

Па агульным правіле за першы працоўны год працоўныя адпачынкі (асноўны і дадатковы) прадастаўляюцца работнікам не раней чым праз шэсць месяцаў працы ў наймальніка. Аднак на некаторыя катэгорыі работнікаў дадзенае ўмова не распаўсюджваецца.

Так, па жаданні непаўналетніх работнікаў наймальнік абавязаны прадаставіць ім працоўны адпачынак да заканчэння шасці месяцаў працы ў першым працоўным годзе (арт. 166 ТК).

Акрамя таго, планаванне ў графіку працоўных адпачынкаў, прадастаўленне працоўных адпачынкаў работнікам, маладзейшым за 18 гадоў, ажыццяўляецца ў летні або па іх жаданні ў любы іншы зручны час года (арт. 168 і 277 ТК).

Працоўныя адпачынкі работнікам, маладзейшым за 18 гадоў, прадастаўляюцца ім штогод на працягу працоўнага года, гэта значыць не дапускаецца перанос адпачынку (яго часткі) на наступны працоўны год (арт. 170 ТК), і могуць быць імі выкарыстаны толькі ў натуры, гэта значыць не могуць быць заменены грашовай кампенсацыяй (арт. 161 ТК).

Вось адкліканне з працоўнага водпуску работнікаў дадзенай узроставай катэгорыі таксама недапушчальна (арт. 174 ТК).

ТК змяшчае некаторыя гарантыі ў частцы матэрыяльнай адказнасці непаўналетніх работнікаў.

Наймоўнік не мае права заключыць з работнікамі, маладзейшымі за 18 гадоў, пісьмовыя дагаворы аб поўнай матэрыяльнай адказнасці
(арт. 405 ТК).

У адпаведнасці з тлумачэннямі, што змяшчаюцца ў пастанове Пленума Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь ад 26.03.2002 № 2 ”Аб прымяненні судамі заканадаўства аб матэрыяльнай адказнасці работнікаў за шкоду, прычыненую наймальніку пры выкананні працоўных абавязкаў“ прымяняльна да п.п. 1 і 2, а таксама да ч.ч. 1 і 2 п.3 арт.25 Грамадзянскага кодэкса Рэспублікі Беларусь, улічваючы палажэнні арт.273 ТК, матэрыяльную адказнасць у памеры, устаноўленым ТК за шкоду, прычыненую наймальніку непаўналетнім ва ўзросце ад 14 да 16 гадоў, нясе сам непаўналетні, а асоба, якая дала пісьмовую згоду на заключэнне працоўнага дагавора, – субсідыярную адказнасць. Непаўналетнія, якія дасягнулі 16 гадоў, такую адказнасць нясуць самастойна. Непаўналетнія не нясуць матэрыяльную адказнасць па падставе, прадугледжанай п. 1 арт.404 ТК, паколькі пісьмовыя дагаворы аб поўнай матэрыяльнай адказнасці могуць быць заключаны наймальнікам з работнікамі, якія дасягнулі 18 гадоў (ч.1 арт.405 ТК).

Скасаванне працоўнага дагавора з непаўналетнімі.

Заканадаўства змяшчае шэраг гарантый пры скасаванні працоўных дагавораў з работнікамі, маладзейшымі за 18 гадоў (арт. 282 ТК).

Так, звальненне па некаторых падставах дапушчальна толькі са згоды раённай (гарадской) камісіі па справах непаўналетніх.

Да такіх падстаў адносяцца:

ліквідацыя арганізацыі, спыненне дзейнасці філіяла, прадстаўніцтва або іншага абасобленага падраздзялення арганізацыі, размешчаных у іншай мясцовасці, спыненне дзейнасці індывідуальнага прадпрымальніка, скарачэнне колькасці або штата работнікаў;

неспагада работніка займаемай пасадзе або выконваемай працы з прычыны стану здароўя, які перашкаджае працягу дадзенай працы;

неспагада работніка займаемай пасадзе або выконваемай працы з прычыны недастатковай кваліфікацыі, якая перашкаджае працягу дадзенай працы;

нез'яўленне на працу на працяг больш чатырох месяцаў запар з прычыны часовай непрацаздольнасці (не лічачы водпуску па цяжарнасці і родах), калі заканадаўствам не ўстаноўлены больш працяглы тэрмін захавання месца работы (пасады) пры пэўным захворванні.

За работнікамі, якія страцілі працаздольнасць у сувязі з працоўным калецтвам або прафесійным захворваннем, месца работы (пасада) захоўваецца да аднаўлення працаздольнасці або ўсталявання інваліднасці.

Пры звальненні па падставах, прадугледжаных п.п. 4, 5, 7-9 арт. 42 і п.п. 2 і 3 арт. 44 ТК звальненне непаўналетніх магчыма пасля папярэдняга, не менш чым за два тыдні, паведамлення раённай (гарадской) камісіі па справах непаўналетніх, калі іншае не ўстаноўлена ТК.