Аб мінімальнай заработнай плаце
У адпаведнасці з ч.1 арт.59 Працоўнага кодэкса Рэспублікі Беларусь, арт.1 Закона Рэспублікі Беларусь «Аб устанаўленні і парадку павышэння мінімальнай заработнай платы» (далей – Закон) мінімальная заработная плата (месячная і гадзінная) - дзяржаўны мінімальны сацыяльны стандарт у галіне аплаты працы, які наймальнік обвязаны прымяняць у якасці ніжэйшай мяжы аплаты працы работнікаў за працу ў нармальных умовах на працягу нармальнай працягласці працоўнага часу пры выкананні абавязкаў работніка, якія вынікаюць з заканадаўства, лакальных прававых актаў і працоўнага дагавора.
Месячная мінімальная заработная плата - устаноўлены заканадаўствам ніжэйшы памер аплаты працы работнікаў за каляндарны месяц, прымяняецца ў адносінах работнікаў, аплата працы якіх ажыццяўляецца на аснове месячных таварных ставак (таварных акладаў), акладаў, пасадавых акладаў.
Памер месячнай мінімальнай заработнай платы устанаўліваецца Саветам Міністраў Рэспублікі Беларусь штогод з 1 студзеня.
Пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 21.12.2020 №740 устаноўлена месячная мінімальная заработная плата з 01.01.2021 у памеры 400 руб.
Пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 14.12.2021 №721 устаноўлена месячная мінімальная заработная плата з 01.01.2022 у памеры 457 руб.
Калектыўным дагаворам (пагадненнем) можа быць устаноўлены іншы памер месячнай мінімальнай заработнай платы, але не ніжэйшы за памер месячнай мінімальнай заработнай платы, устаноўлены ў адпаведнасці з Законам.
Месячная мінімальная заработная плата на працягу года падлягае індэксацыі ў парадку, прадугледжаным для індэксацыі даходаў, атрыманых з бюджэтных крыніц, у адпаведнасці з заканадаўствам аб індэксацыі даходаў насельніцтва з улікам інфляцыі (Закон Рэспублікі Беларусь «Аб індэксацыі грашовых даходаў насельніцтва з улікам інфляцыі», Інструкцыя аб парадку і ўмовах індэксацыі грашовых даходаў насельніцтва ў сувязі з інфляцыяй, а таксама пры несвоечасовай выплаце заработнай платы, пенсій, стыпендый і дапамог», зацверджаная пастановай Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь 05.05.2009 № 57).
Так, індэксацыя грашовых даходаў ажыццяўляецца, калі індэкс спажывецкіх цэн, разлічаны нарошчваным вынікам з моманту папярэдняй індэксацыі (перагляду памераў даходаў), перавысіць пяціпрацэнтны парог. Пры індэксацыі грашовых даходаў выкарыстоўваецца індэксспажывецкіх цэн, апублікаваных Нацыянальным статыстычным камітэтам Рэспублікі Беларусь.
Паколькі памер месячнай мінімальнай заработнай платы, устаноўленай з 01.01.2021, падлягаў індэксацыі, памер месячнай мінімальнай заработнай платы з улікам індэксацыі за верасень 2021 года склаў 417 руб. 86 кап., за кастрычнік, лістапад і снежань 2021 г. склаў 418 руб. 14 кап.
Гадзінная мінімальная заработная плата - разлічаны з устаноўленай заканадаўствам месячнай мінімальнай заработнай платы найнізкі памер аплаты працы работнікаў за адну гадзіну рабочага часу, ужываецца ў дачыненні да работнікаў, аплата працы якіх ажыццяўляецца на аснове гадзінных тарыфных ставак (тарыфных акладаў), акладаў, пасадавых акладаў.
рабочага часу па вытворчым календары на 2022 год для 40-гадзіннай шасцідзённай рабочай тыдні з выхадным днём у нядзелю – 2038 гадзін, гадзінная мінімальная заработная плата складзе 2,69 руб. (457 / (2038 / 12).
Для работнікаў ва ўзросце ад 16 да 18 гадоў устаноўлена скарочаная працягласць рабочага часу не больш за 35 гадзін у тыдзень. Згодна з арт.279 Працоўнага кодэкса Рэспублікі Беларусь заработная плата работнікам, маладзейшым за васемнаццаць гадоў, пры скарочанай працягласці штодзённай працы выплачваецца ў такім жа памеры, як работнікамі адпаведных катэгорый пры поўнай працягласці штодзённай працы.
Згодна з арт.287 Працоўнага кодэкса Рэспублікі Беларусь для інвалідаў I і II групы устаноўлена скарочаная працягласць рабочага часу не больш за 35 гадзін у тыдзень. Пры гэтым аплата іх працы ажыццяўляецца ў такім жа памеры, як аплата працы работнікаў адпаведных прафесій і пасад пры поўнай норме працягласці рабочага часу.
Пры разліковай норме рабочага часу па вытворчым календары на 2022 год для 35-гадзіннай пяцідзённай рабочай тыдні з двума выхаднымі днямі ў суботу і нядзелю – 1782 гадзіны, гадзінная мінімальная заработная плата складзе 3,08 руб. (457 / (1782 / 12).
Пры разліковай норме рабочага часу па вытворчым календары на 2022 год для 35-гадзіннай шасцідзённай рабочай тыдні з выхадным днём у нядзелю – 1783 гадзіны, гадзінная мінімальная заработная плата складзе 3,08 руб. (457 / (1783 / 12).
Гадзінная мінімальная заработная плата змяняецца наймальнікам пры змяненні памеру месячнай мінімальнай заработнай платы, у тым ліку ў сувязі з індэксацыяй месячнай мінімальнай заработнай платы.
Аналагічным чынам разлічваецца памер гадзіннай мінімальнай зарплаты для работнікаў, якім устаноўлена скарочаная працягласць працоўнага часу, у тым ліку для работнікаў ва ўзросце да 18 гадоў, інвалідаў I і II групы.
У адпаведнасці з ч.3 арт.6 Закона работніку, у якога памер налічанай заработнай платы аказаўся ніжэйшы за памер мінімальнай заработнай платы (месячнай і гадзіннай), устаноўленага і які прымяняецца ў адпаведнасці з сапраўдным Законам, наймальнік абавязаны правесці даплату да памеру мінімальнай заработнай платы (месячнай і гадзіннай). Пры вызначэнні даплаты да памеру мінімальнай заработнай платы (месячнай і гадзіннай) у памер налічанай заработнай платы работніка не ўлічваюцца кампенсуючыя выплаты і выплаты, не звязаныя з выкананнем работнікам абавязкаў, што вынікаюць з заканадаўства, лакальных прававых актаў і працоўнага дагавора.
Напрыклад, калі ў інваліда II групы, які выканаў абавязкі, што вынікаюць з заканадаўства, лакальных нарматыўных прававых актаў і працоўнага дагавора, аплата працы якога ажыццяўляецца на аснове месячнай тарыфнай стаўкі, пры пяцідзённай рабочай тыдні з выхаднымі днямі ў суботу і нядзелю, у лютым 2022 года працягласць працоўнага часу ў нармальных умовах склала 140 гадзін (20 дзён па 7 гадзін), і пры гэтым памер налічанай заработнай платы аказаўся ніжэйшы за памер месячнай мінімальнай заработная платы, наймальнік абавязаны правесці даплату да памеру месячнай мінімальнай заработнай платы, гэта значыць да 457 руб., калі калектыўным дагаворам (пагадненнем)не ўстаноўлены большы памер месячнай мінімальнай заработнай платы.
Вынікі аналізу прычын налічэння работнікам арганізацый Віцебскай вобласці заработнай платы ніжэй за месячную мінімальную заработную плату сведчаць аб тым, што ў пераважнай большасці выпадкаў гэтыя прычыны звязаны з працягласцю адпрацаванага працоўнага часу (выкананне работнікам працы на ўмовах няпоўнага працоўнага часу, знаходжанне яго ў адпачынку без захавання заработнай платы ў сувязі з навучаннем, па сямейна-бытавых і іншых уважлівых прычынах альбо ў адпачынку без захавання або з частковым захаваннем заработнай платы па ініцыятыве наймальніка, прастой не па віне работніка і інш.).
Разгледзім некалькі прыкладаў.
Даведачна: разліковая норма працоўнага часу пры пяцідзённай працоўнай тыдні з выхаднымі днямі ў суботу і нядзелю ў лютым 2022 года – 160 гадзін.
Напрыклад, калі работніку, аплата працы якога ажыццяўляецца на аснове месячнай тарыфнай стаўкі, пры пяцідзённай працоўнай тыдні з выхаднымі днямі ў суботу і нядзелю, устаноўлена няпоўны працоўны час працягласцю 20 гадзін у тыдзень (з панядзелка па пятніцу па 4 гадзіны ў дзень), пры выкананні абавязкаў, якія вынікаюць з заканадаўства, лакальных прававых актаў і працоўнага дагавора, у лютым 2022 года працягласць працоўнага часу ў нармальных умовах склала 80 гадзін (20 дзён па 4 гадзіны), і пры гэтым памер налічанай заработнай платы аказаўся ніжэй за памер месячнай мінімальнай заработнай платы, най228,5 руб. (457 руб. / 160 гадзін х 80 гадзін), калі калектыўным дагаворам (пагадненнем) не ўстаноўлены большы памер месячнай мінімальнай заработнай платы. У аналагічнай сітуацыі работніку, аплата працы якога ажыццяўляецца на аснове гадзіннай тарыфнай стаўкі, даплата ажыццяўляецца да 215,2 руб. (80 гадзін х 2,69 руб.).
Калі работнік, аплата працы якога ажыццяўляецца на аснове месячнай тарыфнай стаўкі, пры пяцідзённай рабочай тыдні з выхаднымі днямі ў суботу і нядзелю, працаваў з 1 па 11 лютага 2022 года (9 дзён па 8 гадзін, усяго 72 гадзіны), а з 14 па 28 лютага 2022 года быў часова непрацаздольны, памер налічанай заработнай платы павінен быць не менш за 205,65 руб. (457 руб. / 20 дзён х 9 дзён). У аналагічнай сітуацыі работніку, аплата працы якога ажыццяўляецца на аснове гадзіннай тарыфнай стаўкі, даплата ажыццяўляецца да 193,68 руб. (2,69 руб. х 72 гадзіны). Налічэнне дапамогі па часовай непрацаздольнасці ажыццяўляецца ва ўстаноўленым парадку.
Згодна ч.1 арт.71 Працоўнага кодэкса Рэспублікі Беларусь пры невыкананні норм выпрацоўкі, шлюбе і прастоі не па віне работніка заработная плата не можа быць ніжэй за дзве траціны ўстаноўленых яму тарыфнай стаўкі (тарыфнага акладу), акладу.
Работнiку, аплата працы якога ажыццяўляецца на аснове месячнай тарыфнай стаўкі, пры пяцiдзённай рабочай тыднi з выхаднымi днямi ў суботу i нядзелю, якi працаваў толькi з 1 па 4 лютага 2022 года ў сувязi з прастоем не па вiне работнiка з 7 па 28 лютага 2022 года, памер налiчанай заработнай платы павiнен быць не менш за 91,4 руб. (457 руб. / 20 дзён * 4 днi). У аналагiчнай сiтуацыi работнiку, аплата працы якога ажыццяўляецца на аснове гадзiннай тарыфнай стаўкі, памер
налічанай заработнай платы павінен быць не менш за 86,08 руб. (2,69 руб. х 32 гадзіны). Акрамя таго, заработная плата за час прастою не па віне работніка павінна быць не ніжэй за дзве траціны ўстаноўленых яму тарыфнай стаўкі.Работнікам, якія не выканалі без уважлівых прычын абавязкі, што вынікаюць з заканадаўства, лакальных прававых актаў і працоўнага дагавора, напрыклад, у тым ліку здзейснілі прагул альбо адсутнічалі на працы без уважлівых прычын на працягу нядоўгага часу, даплата да памеру мінімальнай заработнай платы не павінна ажыццяўляцца.
Пастановай Міністэрства працы і сацыяльнай аховы Рэспублікі Беларусь ад 21.07.2014 №68 «Аб устанаўленні пераліку выплат» устаноўлены пералік кампенсуючых выплат і выплат, не звязаных з выкананнем работнікам абавязкаў, што вынікаюць з заканадаўства, лакальных прававых актаў і працоўнага дагавора, якія не ўлічваюцца ў памеры налічанай заработнай платы работніка пры вызначэнні даплаты да памеру мінімальнай заработнай платы (месячнай і гадзіннай).
Згодна з арт.89 Працоўнага кодэкса Рэспублікі Беларусь наймальнік абавязаны забяспечваць нармальныя ўмовы для выканання работнікамі норм працы. Згодна з ч.1 арт.86 Працоўнага кодэкса Рэспублікі Беларусь нормы працы - нормы выпрацоўкі, часу, абслугоўвання, колькасці, нармаваныя заданні - устанаўліваюцца для работнікаў у адпаведнасці з дасягнутым узроўнем тэхнікі, тэхналогіі, арганізацыі вытворчасці і працы.
Так, пры ўсталяванні норм абслугоўвання буйной рагатай жывёлы у колькасці 200 галоў пры наяўнасці ў сельскагаспадарчай арганізацыі 158 галоў, выкананне жывёлаводамі норм працы (нормаў абслугоўвання) не ўяўляецца магчымым як на працягу поўнай нормы працягласці працоўнага часу (40 гадзін у тыдзень), так і ў выпадку выканання работы ў звышурочны час, у дзяржаўныя святы, святочныя і выхадныя дні.
Згодна з пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 30.10.2002 №1506 «Аб фарміраванні фонду аплаты працы ў сельскагаспадарчых арганізацыях, якія маюць запазычанасць па выплаце заработнага платы» сельскагаспадарчыя арганізацыі, якія маюць запазычанасць па выплаце заработнай платы,фарміруюць фонд аплаты працы, з якога налічваюць заработную плату ў памеры не больш за 25 працэнтаў ад аб'ёму рэалізаванай прадукцыі, атрыманай за разліковы месяц.
Разам з тым, мінімальныя гарантыі ў галіне аплаты працы, устаноўленыя у адпаведнасці са арт.59 Працоўнага кодэкса Рэспублікі Беларусь і Законам павінны выконвацца.
Такім чынам, нягледзячы на наяўнасць запазычанасці па выплаце заработнай платы, аб'ёму рэалізаванай прадукцыі, памер налічанай заработнай платы за працу ў нармальных умовах на працягу нармальнай працягласці працоўнага часу пры выкананні абавязкаў, якія вынікаюць з заканадаўства, лакальных нарматыўных прававых актаў і працоўнага дагавора, не можа быць ніжэй за памер
У выпадку, калі за працу ў нармальных умовах на працягу нармальнай працягласці рабочага часу работнікам, якія выканалі абавязкі, што вынікаюць з заканадаўства, лакальных нарматыўных прававых актаў і працоўнага дагавора, не зроблена даплата да памеру мінімальнай заработнай платы (месячнай і пагадзіннай) з мэтай змяншэння фонду аплаты працы да памеру, устаноўленага пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 30.10.2002 №1506, наймальнікам парушаны арт.59 Працоўнага кодэкса Рэспублікі Беларусь, ч.3 арт.6 Закона.
Парушэнне наймальнікамі норм заканадаўства,
што рэгулююць прымяненне мінімальнай заработнай платы, цягне за сабой парушэнне
правоў работнікаў пры разліку стажу працы для прызначэння пенсіі.
Так, згодна ч.1 арт.51 Закона
Рэспублікі Беларусь «Аб пенсійным забеспячэнні» ў стаж працы залічваюцца перыяды працы,
прадпрымальніцкай, творчай і іншай дзейнасці пры ўмове, што на працягу гэтых
перыядаў праводзілася аплата абавязковых страхавых узносаў у бюджэт фонду згодна
заканадаўства аб дзяржаўным сацыяльным страхаванні. Пры
гэтым, калі сярэднямесячны фактычны заробак (даход), з якога аплачаны
абавязковыя страхавыя ўзносы, за каляндарны год (альбо менш каляндарнага
года, калі ў адпаведным годзе мелі месца прыём на працу або звальненне, рэгістрацыя або выключэнне са спісу плацельшчыкаў абавязковых страхавых узносаў альбо іншыя падобныя абставіны) аказаўся ніжэй за мінімальную заработную плату, устаноўленую заканадаўствам, указаныя перыяды залічваюцца ў стаж працы з прымяненнем карэкціровачнага каэфіцыента. Карэкціровачны каэфіцыент разлічваецца шляхам дзялення сярэднямесячнага фактычнага заробку (даходу) асобы на сярэднеарытметычную велічыню мінімальнай заработнай платы за адпаведны перыяд выплаты абавязковых страхавых узносаў.
Налічэнне заработнай платы ніжэй за памер мінімальнай заработнай платы, устаноўленага ў адпаведнасці з заканадаўствам, цягне за сабой адміністрацыйную адказнасць службовых асоб у сувязі з невыкананнем альбо неналежным выкананнем сваіх службовых (працоўных) абавязкаў, а роўна індывідуальных прадпрымальнікаў. Пры гэтым, у адпаведнасці з арт.7.6 Кодэкса Рэспублікі Беларусь аб адміністрацыйных правапарушэннях ад 06.01.2021 №91-З (далей – КоАП), які ўступіў у законную сілу 1 сакавіка 2021 г., адміністрацыйнае спагнанне можа быць накладзена не пазней трох гадоў з дня здзяйснення адміністрацыйнага правапарушэння і шасці месяцаў з дня яго выяўлення.
У адпаведнасці з часткай 3 артыкула 10.12 КоАП невыплата або няпоўная выплата ва ўстаноўлены тэрмін заработнай платы, іншых выплат, належных работніку ад
наймадаўцу ў адпаведнасці з заканадаўствам, - цякуць накладанне штрафу ў памеры ад чатырох да пяцідзесяці базавых велічынь. Згодна з часткай 4 артыкула 10.12 КоАП дзеянні, прадугледжаныя часткай 3 сапраўднага артыкула, здзейсненыя паўторна ў цягам аднаго года пасля накладання адміністрацыйнага спагнання за такія ж парушэнні, - цякуць накладанне штрафу ў памеры ад трыццаці да ста базавых велічынь.
Намеснік начальніка аддзела нагляду
за выкананнем заканадаўства аб працы
Віцебскага абласнога ўпраўлення
Дэпартамента дзяржаўнай інспекцыі працы Г.А.Галай
Дадатак
да пастановы
Міністэрства працы
і сацыяльнай абароны
Рэспублікі Беларусь
21.07.2014 N 68
ПЕРАЛІК
КАМПЕНСАЦЫЙНЫХ ВЫПЛАТ І ВЫПЛАТ, НЕ ЗВЯЗАНЫХ З ВЫКАНАННЕМ РАБОТНІКАМ АБАВЯЗКАЎ, ВЫЦЯКАЮЧЫХ З ЗАКОНАДАЎСТВА, ЛАКАЛЬНЫХ ПРАВАВЫХ АКТАЎ І ПРАЦАЎНАГА ДАГОВОРУ, НЕ ЎЛІЧВАЕМЫХ У ПАМЕРЫ НАЧАСЛЁНАЙ ЗАРАБОТНАЙ ПЛАТЫ РАБОТНІКА ПРЫ ВЫЗНАЧЭННІ
ДАПЛАТЫ ДА ПАМЕРА МІНІМАЛЬНАЙ ЗАРАБОТНАЙ ПЛАТЫ (МЕСЯЧНАЙ І ГАДЗІННАЙ)
(у рэд. пастаноў Мінпрацы і сацабароны ад 21.11.2019 N 56,
ад 16.01.2021 N 2)
1. Даплаты за сумяшчэнне пасад служачых (прафесій рабочых), пашырэнне зон абслугоўвання (павелічэнне аб'ёму работы), выкананне абавязкаў часова адсутнага работніка без вызвалення ад работы, вызначанай працоўным дагаворам, службовай (рабочай) інструкцыяй.
(п. 1 у рэд. пастановы Мінпрацы і сацабароны ад 21.11.2019 N 56)
(гл. тэкст у папярэдняй рэдакцыі)
2. Даплаты за працу ў звышурочны час, у дзяржаўныя святы, святочныя дні, устаноўленыя і аб'яўленыя Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь непрацоўнымі, і выхадныя дні.
3. Даплаты за працу ў асаблівых умовах працы (на цяжкіх работах, на работах са шкоднымі і (або) небяспечнымі ўмовамі працы і на работах на тэрыторыях, якія падвергліся радыеактыўнаму забруджванню ў выніку катастрофы на Чарнобыльскай АЭС).
4. Даплаты за працу ў начны час або ў начны змену пры зменным рэжыме працы.
5. Выключана.
(п. 5 выключаны. - Пастанова Мінпрацы і сацабароны ад 16.01.2021 N 2)
(гл. тэкст у папярэдняй рэдакцыі)
6. Даплаты да памеру мінімальнай заработнай платы (месячнай і гадзіннай).
7. Кампенсацыі ў мэтах пакрыцця работнікам затрат, звязаных з выкананнем імі працоўных абавязкаў, прадугледжаныя ў главе 9 Працоўнага кодэкса Рэспублікі Беларусь.
8. Кампенсацыі работнікам, якія працуюць у зоне эвакуацыі (адчужэння).
9. Кампeнсацыі за невыкарыстаны працоўны адпачынак.
10. Іншыя кампенсуючыя выплаты, звязаныя з рэжымам працы і ўмовамі працы, прадугледжаныя заканадаўствам, лакальнымі прававымі актамі, прынятымі ва ўстаноўленым парадку, працоўнымі дагаворамі, за выключэннем базавых даплат да мінімальнай заработнай платы работнікам бюджэтных арганізацый і іншых арганізацый, якія атрымліваюць субсідыі, работнікі якіх прыраўнаваны па аплаце працы да работнікаў бюджэтных арганізацый.
(п. 10 у рэд. пастановы Мінпрацы і сацабароны ад 16.01.2021 N 2)
(гл. тэкст у папярэдняй рэдакцыі)
11. Выключаны.
(п. 11 выключаны з 1 студзеня
2020 года. - Пастанова Мінпрацы і сацыяльнай абароны ад 21.11.2019 N 56)(гл. тэкст у папярэдняй рэдакцыі)
12. Выплаты, не звязаныя з выкананнем работнікам абавязкаў, што вынікаюць з заканадаўства, лакальных прававых актаў і працоўнага дагавора, у тым ліку:
(у рэд. пастановы Мінпрацы і сацыяльнай абароны ад 21.11.2019 N 56)
(гл. тэкст у папярэдняй рэдакцыі)
12.1. да адпуску на аздараўленне (лячэнне, адпачынак);
12.2. да юбілейных дат, святаў, урачыстых падзей;
12.3. пры выхадзе на пенсію;
12.4. пры нараджэнні дзіцяці, па доглядзе за дзіцем, у сувязі з усынаўленнем (удачарэннем) дзіцяці;
12.5. у сувязі са смерцю блізкіх сваякоў, з закранутай стыхійнай бядой, пажарам і іншымі сямейнымі абставінамі;
12.6. на харчаванне, праезд, па найме жылога памяшкання;
12.7. на набыццё навучальнай і метадычнай літаратуры;
12.8. асобным катэгорыям работнікаў, у тым ліку:
12.8.1. інвалідам, шматдзетным сем'ям, работнікам, якія маюць дзяцей-інвалідаў;
12.8.2. маладым спецыялістам у адпаведнасці з заканадаўствам.