Памяць сэрца. Гісторыя былой вязні Аляксандрыны Полацкай

Нарадзілася Аляксандрына Іванаўна ў 1934 годзе ў вёсцы Усвея Ушацкага раёна ў сям'і Івана Ігнацьевіча і Пелагеі Аляксандраўны Камовічаў. Бацьку свайго жанчына не памятае, ён пайшоў з жыцця, калі Аляксандрына была яшчэ зусім малай. Яе і старэйшую сястру Ніну Пелагея Аляксандраўна выхоўвала адна. Саша з самых малых гадоў працавала разам з маці, пазнаючы цану сялянскага хлеба, але дзяцінства зусім скончылася, калі грымнула Вялікая Айчынная вайна.

Віцебшчына тады прыняла на сябе найцяжэйшы ўдар. У 1944 годзе фашысты спалілі і дом Камовічаў. Ратуючыся ад ворагаў і шукаючы абароны, Пелагея Аляксандраўна з дочкамі пайшла ў бок Ушацкай партызанскай зоны. Днём хаваліся ў кустах, а ноччу адступалі. Каля вёскі Матырына трапілі ў палон. Аляксандрына Іванаўна да гэтага часу памятае калону, у якой іх гналі немцы: мужчын наперадзе як «жывы шчыт», а жанчыны з дзецьмі ішлі следам пад канвоем. «Нас пагналі да Ушач, затым — на Лепель, Параф'янава, — узгадвала пры сустрэчы Аляксандрына Іванаўна. — Там мы жылі ў бараках, маму і Ніну ганялі на рыццё акопаў, затым нас праз Польшчу адвезлі ў Германію…»

Маленькая дзяўчынка не раз бачыла смерць зусім блізка. Памятае голад, жудасны страх, які скаваў усё ўнутры, як забівалі людзей. Але нават сярод гэтага жаху ў дзіцячым сэрцы знаходзілася месца для шчырага цікаўства. Аляксандрына Іванаўна выразна памятае момант, калі ўпершыню ўбачыла цягнік. Тады ёй, дзесяцігадовай дзяўчынцы, было неважна, куды ён яе павязе. Так моцна хацелася паспрабаваць, што гэта такое, і проста пакатацца на ім. Але за гэтым першым «падарожжам» хавалася суровая рэальнасць: з 27 ліпеня 1944-га па 9 мая 1945 года Аляксандрына Іванаўна з мамай і сястрой правялі ў няволі ў Берліне, у самым логаве ворага.

Некаторы час нявольнікі жылі ў Варшаве. «Там нашай працай з раніцы і да позняга вечара была праполка на палях гародніны, — распавядала Аляксандрына Іванаўна. — У Германіі мы жылі ў Берліне. Мама і сястра Ніна працавалі на алюмініевай фабрыцы: мама — прыбіральшчыцай, а Ніна — зваршчыцай. Жылі ў двухпавярховым доме, унізе якога быў сутарэнне. Калі пачаліся бамбардзіроўкі, кожны дзень а сёмай гадзіне вечара мы спускаліся ў сховішча і сядзелі там да раніцы. Аднойчы трое сутак — без ежы і вады. Дом наш неўзабаве разбурылі. Пасля таго, як у Берлін прыйшлі савецкія салдаты, а немцы адступілі, многія рускія беглі ў лясы, там немцы перахоплівалі іх і расстрэльвалі. Мы цудам засталіся жывыя…»

Пасля Перамогі сям'я вярнулася ў Беларусь. На малой радзіме Пелагеі Аляксандраўны, у Фролкавічах, іх прытуліў дзядзька — у адным доме жылі адразу тры сям'і.

У вёску Фролкавічы Аляксандрына Іванаўна пазней выйшла замуж. Пасяліліся маладыя ў доме бацькоў мужа, а пазней дабудавалі яго і зажылі сваёй вялікай сям'ёй. Да апошніх дзён з малодшай дачкой жыла Пелагея Аляксандраўна — тая аддавала доўг цяпла, які мама захавала для дачок у гады вайны.

Жыццё Аляксандрыны Іванаўны ў мірны час было звязана з жывёлагадоўляй. Жанчына працавала свінаркай, цялятніцай, ставіла працоўныя рэкорды, пра якія не раз пісала раённая газета, а пазней амаль дваццаць гадоў працавала на сумленне на мясцовым кансервава-агароднінасушыльным заводзе. Ёй нават прапаноўвалі стаць майстрам, але яна са сціпласці адмовілася з-за сваёй трохкласнай адукацыі.

Разам з мужам Васілём Дзмітрыевічам Аляксандрына Іванаўна выгадавалі траіх сыноў. На жаль, сёння побач з мамай толькі сын Аляксандр, ён жыве ва Улле. Бабулю радуюць шэсць унукаў і дзевяць праўнукаў. Яна не адчувае сябе самотнай: наведваюць школьнікі і прадстаўнікі сельскага Савета, а сацыяльны работнік Наталля Іванаўна Ганчарэнка стала для жанчыны першай памочніцай і сапраўднай ратавальніцай.
Успамінаючы мінулае, Аляксандрына Іванаўна кажа: «Не дай бог, калі б зараз здарылася вайна — такога больш мне ўжо не вытрымаць. Лепш адразу легчы ў зямлю самому, чым зноў перажыць той жах. Як мы зараз жывем — лепшага жыцця і не трэба, бо ўсё ёсць, а раней жылі без святла, пры лучыне. Шкада толькі, што мой час канчаецца…»

…Пранізлівая мудрасць чалавека, які на захадзе гадоў адчуў смак спакою і заклікае нас шанаваць кожны мірны дзень, памятаць цану цішыні, каб перажыты яе пакаленнем страх ніколі больш не вярнуўся ў нашы дамы.

"Зара"