🏛️ Гісторыка-культурная спадчына і яе ахова

Асноўныя паняцці

Гісторыка-культурная спадчына – гэта сукупнасць самых яркіх вынікаў і сведчанняў гістарычнага, культурнага і духоўнага развіцця народа Беларусі, увасобленая ў гісторыка-культурных каштоўнасцях (гэта значыць тых аб'ектах, якія ўключаны ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей).

Ахова гісторыка-культурнай спадчыны – напрамак культурнай дзейнасці, які ўключае ў сябе сістэму арганізацыйна-прававых, эканамічных, матэрыяльна-тэхнічных, навуковых, інфармацыйных і іншых мер, накіраваных на выяўленне культурных каштоўнасцей, наданне ім статусу гісторыка-культурнай каштоўнасці, улік, захаванне, аднаўленне, утрыманне і выкарыстанне гісторыка-культурных каштоўнасцей, якія ажыццяўляюцца з мэтай захавання і прымнажэння гісторыка-культурнай спадчыны і стварэння ўмоў для яе перадачы наступным пакаленням.

Класіфікацыя каштоўнасцей

Усе гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь дзеляцца на матэрыяльныя і нематэрыяльныя. Да апошніх адносяцца звычаі, традыцыі, абрады, фальклор, мова і г.д.

У сваю чаргу матэрыяльныя гісторыка-культурныя каштоўнасці падзяляюцца на:

  • Рухомыя – якія могуць быць перамешчаны без страты імі гістарычнага, мастацкага, навуковага або іншага значэння;
  • Нематэрыяльныя – перамяшчэнне якіх патрабуе ажыццяўлення складаных інжынерных мерапрыемстваў і вядзе да частковай або поўнай страты гістарычнага, мастацкага, навуковага або іншага значэння.

Віды матэрыяльных гісторыка-культурных каштоўнасцей

Артыкулам 83 Кодэкса Рэспублікі Беларусь аб культуры вызначаны наступныя віды матэрыяльных гісторыка-культурных каштоўнасцей:

  • Дакументальныя помнікі – акты дзяржаўных органаў, іншыя пісьмовыя, графічныя і аўдыявізуальныя дакументы, у тым ліку старажытныя і іншыя рукапісы, архіўныя дакументы, рэдкія друкаваныя выданні;
  • Запаведныя мясціны – тапаграфічна акрэсленыя зоны або ландшафты, створаныя чалавекам або чалавекам і прыродай;
  • Помнікі археалогіі – археалагічныя аб'екты і археалагічныя артэфакты;
  • Помнікі архітэктуры – капітальныя будынкі (будынкі, збудаванні), асобныя або аб'яднаныя ў комплексы і ансамблі, аб'екты народнага дойлідства, у склад якіх могуць уваходзіць звязаныя з названымі аб'ектамі творы выяўленчага, дэкаратыўна-прыкладнога, садова-паркавага мастацтва;
  • Помнікі гісторыі – капітальныя будынкі (збудаванні), іншыя аб'екты, тэрыторыі, якія звязаны з найважнейшымі гістарычнымі падзеямі, развіццём грамадства і дзяржавы, міжнароднымі адносінамі, развіццём навукі і тэхнікі, культуры і побыту, палітычнымі, дзяржаўнымі, ваеннымі дзеячамі, дзеячамі навукі, літаратуры, культуры і мастацтва;
  • Помнікі горадабудаўніцтва – забудова, планавальная структура забудовы або фрагменты планавальнай структуры забудовы населеных пунктаў з культурным пластом. Помнікі горадабудаўніцтва з'яўляюцца комплексамі гісторыка-культурных каштоўнасцей;
  • Помнікі мастацтва – творы выяўленчага, дэкаратыўна-прыкладнога і іншых відаў мастацтва.

Катэгорыі матэрыяльных гісторыка-культурных каштоўнасцей

Матэрыяльныя гісторыка-культурныя каштоўнасці падзяляюцца на наступныя катэгорыі:

  • Катэгорыя «0» – гісторыка-культурныя каштоўнасці, якія маюць сусветнае значэнне і ўключаны або прапанаваны на ўключэнне ў Спіс сусветнай культурнай і прыроднай спадчыны;
  • Катэгорыя «1» – гісторыка-культурныя каштоўнасці, якія маюць міжнароднае значэнне;
  • Катэгорыя «2» – гісторыка-культурныя каштоўнасці, якія маюць нацыянальнае значэнне;
  • Катэгорыя «3» – гісторыка-культурныя каштоўнасці, якія маюць значэнне для асобнага рэгіёна Рэспублікі Беларусь;
  • Без катэгорыі – матэрыяльныя культурныя каштоўнасці, якія ўваходзяць у склад комплексу, ансамбля, камплекта, калекцыі матэрыяльных гісторыка-культурных каштоўнасцей, але якім асобна не нададзены статус гісторыка-культурнай каштоўнасці.