Пытанне-адказ

Аб падаўжэнні кантрактаў з работнікамі перадпенсійнага ўзросту

Пытанне: Ці абавязаны наймальнік падоўжыць кантракт па заканчэнні яго тэрміну 10 жніўня 2024 года з работнікам, якому ў маі 2024 года споўніўся 61 год, улічваючы, што за невыкананне працоўных абавязкаў у чэрвені 2024 года дысцыплінарнае спагнанне да яго не прымянялася, а толькі зроблена пазбаўленне прэміі?

У адпаведнасці з п.3 ч.3 арт.261⁵ Працоўнага кодэкса Рэспублікі Беларусь пры заканчэнні тэрміну дзеяння кантракта з работнікам, які добрасумленна працуе і не дапускае парушэнняў вытворча-тэхналагічнай, выканальніцкай і працоўнай дысцыпліны, якому да дасягнення агульнаўстаноўленага пенсійнага ўзросту застаецца не больш за два гады, наймальнік са згоды работніка абавязаны падоўжыць тэрмін дзеяння кантракта альбо заключыць новы кантракт не менш чым да дасягнення названага ўзросту.

Захаванне дадзенай гарантыі з'яўляецца абавязковай для наймальніка, незалежна ад яго жадання працягнуць або спыніць працоўныя адносіны з названымі катэгорыямі работнікаў.

Да такіх работнікаў, у прыватнасці, могуць быць аднесены работнікі, якія не маюць не знятага або не пагашанага ва ўстаноўленым парадку дысцыплінарнага спагнання і не падвяргаліся іншым мерам, прадугледжаным часткай чацвёртай артыкула 198 Працоўнага кодэкса Рэспублікі Беларусь (напрыклад, пазбаўленне прэмій, змяненне часу прадастаўлення працоўнага водпуску), якія выконваюць працоўныя абавязкі ў адпаведнасці з прад'яўляемымі да дадзенай працы патрабаваннямі, якія выконваюць службовыя інструкцыі, а таксама не дапускаюць дзеянняў, якія перашкаджаюць іншым работнікам выконваць іх працоўныя абавязкі (п.9 Пастановы Пленума Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь ад 21.12.2023 №9 «Аб прымяненні судамі заканадаўства пры разглядзе грамадзянскіх спраў аб спыненні працоўных дагавораў»).

У сваю чаргу, не толькі не знятае або не пагашанае дысцыплінарнае спагнанне, але і пазбаўленне прэміі работніка перадпенсійнага ўзросту (мужчыны – 61 год, жанчыны – 56 гадоў) за невыкананне працоўных абавязкаў можа пацягнуць для яго негатыўныя наступствы, у тым ліку скасаванне кантракта ў сувязі з заканчэннем тэрміну яго дзеяння, незалежна ад жадання дадзенага работніка працягнуць працоўныя адносіны.

Аб мінімальнай кампенсацыі

Пытанне: Ці неабходна выплачваць мінімальную кампенсацыю ў памеры трох сярэднямесячных заробкаў работніку, які працаваў па сумяшчальніцтве на ўмовах кантракта і звольнены па яго патрабаванні ў сувязі з парушэннем наймальнікам заканадаўства аб працы, калі наймальнікам самастойна ўстаноўлены факт парушэння заканадаўства аб працы?

Адказ: Незалежна ад таго, якім з органаў, пералічаных у ч.2 арт.41 Працоўнага кодэкса Рэспублікі Беларусь (упаўнаважаным органам нагляду за выкананнем заканадаўства аб працы, прафсаюзамі і (або) судом) альбо наймальнікам устаноўлены факт парушэнняў заканадаўства аб працы, калектыўнага дагавора, працоўнага дагавора, работніку пры скасаванні па дадзенай падставе кантракта выплачваецца мінімальная кампенсацыя ў памеры трох сярэднямесячных заробкаў (ч.5 арт.261⁵ Працоўнага кодэкса Рэспублікі Беларусь).

Патрабаванне часткі 5 арт.261⁵ Працоўнага кодэкса Рэспублікі Беларусь аб выплаце мінімальнай кампенсацыі ў памеры трох сярэднямесячных заробкаў распаўсюджваецца на ўсіх работнікаў, якія працавалі па кантракце і былі звольнены па іх патрабаванні ў сувязі з парушэннем наймальнікам заканадаўства аб працы, незалежна ад таго, ці з'яўлялася праца асноўнай або сумяшчальніцтвам.

Аб гадзіннай мінімальнай заработнай плаце

У Віцебскае абласное ўпраўленне Дэпартамента дзяржаўнай інспекцыі працы паступаюць пытанні аб аплаце працы, у прыватнасці, аб даплаце да мінімальнай заработнай платы (далей – МЗП).

Так, аналагічныя пытанні "Чаму наймальнік не зрабіў даплату да МЗП за чэрвень 2024 года" паступілі ад грамадзян, якія сцвярджалі:

- «Я адпрацаваў у чэрвені поўны месяц – 20 дзён па 8 гадзін, усяго 160 гадзін»;

- «Мой 17-гадовы сын адпрацаваў у чэрвені 20 дзён па 7 гадзін, усяго 140 гадзін»;

- «Мой муж - інвалід 2 групы адпрацаваў у чэрвені 20 дзён па 7 гадзін, усяго 140 гадзін».

Разглядаючы пытанні прымянення МЗП, у першую чаргу варта звярнуць увагу на аплату працы работніка, устаноўленую працоўным дагаворам, лакальнымі прававымі актамі наймальніка, а таксама на разліковую норму працоўнага часу каляндарнага года.

Паколькі аплата працы названых работнікаў ажыццяўляецца на аснове гадзінных тарыфных ставак, пры разліку даплаты да МЗП павінна прымяняцца гадзінная МЗП.

Гадзінная МЗП - разлічаны з устаноўленай заканадаўствам месячнай МЗП ніжэйшы памер аплаты працы работнікаў за адну гадзіну працоўнага часу, прымяняецца ў дачыненні да работнікаў, аплата працы якіх ажыццяўляецца на аснове гадзінных тарыфных ставак (тарыфных акладаў), акладаў, службовых акладаў.

Памер гадзіннай МЗП вызначаецца наймальнікам шляхам дзялення памеру месячнай МЗП на суадносіны разліковай нормы працоўнага часу каляндарнага года, устаноўленай для адпаведных катэгорый работнікаў наймальнікам у адпаведнасці з заканадаўствам аб працы, і колькасці месяцаў каляндарнага года.

Пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 01.12.2023 №859 з 01.01.2024 устаноўлена месячная МЗП у памеры 626 руб.

Поўная норма працягласці працоўнага часу не можа перавышаць 40 гадзін у тыдзень. Для работнікаў ва ўзросце ад 16 да 18 гадоў, а таксама для інвалідаў I і II групы ўстаноўлена скарочаная працягласць працоўнага часу не больш за 35 гадзін у тыдзень.

Вытворчым календаром на 2024 год устаноўлена разліковая норма працоўнага часу:

для 40-гадзіннага пяцідзённага працоўнага тыдня з выхаднымі днямі ў суботу і нядзелю – 2016 гадзін, гадзінная МЗП складзе 3,73 руб. (626 / (2016 / 12),

для 40-гадзіннага шасцідзённага працоўнага тыдня з выхадным днём у нядзелю – 2022 гадзіны, гадзінная МЗП складзе 3,72 руб. (626 / (2022 / 12),

для 35-гадзіннага пяцідзённага працоўнага тыдня з двума выхаднымі днямі ў суботу і нядзелю – 1763 гадзіны, гадзінная МЗП складзе 4,26 руб. (626 / (1763 / 12),

для 35-гадзіннага шасцідзённага працоўнага тыдня з выхадным днём у нядзелю – 1769 гадзін, гадзінная МЗП складзе 4,25 руб. (626 / (1769 / 12).

Прааналізаваўшы зробленыя разлікі, прыходзім да высновы, што чым вышэй разліковая норма працоўнага часу, тым ніжэй гадзінная МЗП і наадварот.

Работніку, у якога памер налічанай заработнай платы аказаўся ніжэйшым за памер МЗП (месячнай і гадзіннай), устаноўленай і прымяняемай у адпаведнасці з заканадаўствам, наймальнік абавязаны зрабіць даплату да памеру МЗП (месячнай і гадзіннай).

Такім чынам, работнікам з пяцідзённым працоўным тыднем з выхаднымі днямі ў суботу і нядзелю, аплата працы якіх ажыццяўляецца на аснове гадзінных тарыфных ставак (тарыфных акладаў), акладаў, службовых акладаў, за працу ў нармальных умовах на працягу нармальнай працягласці працоўнага часу пры выкананні працоўных абавязкаў, наймальнік абавязаны ажыццявіць даплату не да памеру месячнай МЗП, якая складае 626 руб., а да памеру гадзіннай МЗП за чэрвень 2024 года: работніку з поўнай (40-гадзіннай) нормай працягласці працоўнага часу – да 595,2 руб. (160 гадзін * 3,72 руб.), а работніку ад 16 да 18 гадоў і інваліду II групы - да 596,4 руб. (4,26 руб.*140 гадзін).

У сваю чаргу, работнікам з 40-гадзінным пяцідзённым працоўным тыднем за кастрычнік 2024 года (пры адсутнасці індэксацыі) наймальнік абавязаны ажыццявіць даплату не да памеру месячнай МЗП – 626 руб., а да памеру гадзіннай МЗП – да 684,48 руб. (184 гадзіны * 3,72 руб.). Аналагічна, інваліду II групы наймальнік абавязаны ажыццявіць даплату за кастрычнік 2024 года (пры адсутнасці індэксацыі) да памеру гадзіннай МЗП – да 685,86 руб. (161 гадзіна * 4,26 руб.).

Аб працягласці працоўнага водпуску

Наймальнікамі ў 2024 годзе дапускаецца вылічэнне працоўнага водпуску пры змяненні яго працягласці прапарцыянальна адпрацаванаму часу.

Згодна з артыкулам 151 Працоўнага кодэкса Рэспублікі Беларусь з 1 студзеня 2024 года працягласць водпускаў работнікаў вылічваецца ў каляндарных днях і вызначаецца на дату іх прадастаўлення (пры падзеле водпуску на часткі - на дату прадастаўлення кожнай з частак). Іншы парадак вызначэння працягласці водпускаў для асобных катэгорый работнікаў можа ўстанаўлівацца Урадам Рэспублікі Беларусь.

Такім чынам, калі да 1 студзеня 2024 года працягласць працоўнага водпуску ў работніка складала 28 каляндарных дзён, а з 1 студзеня 2024 года – 26 каляндарных дзён (у сувязі са змяншэннем працягласці дадатковага заахвочвальнага водпуску за працу па кантракце з 4 да 2 каляндарных дзён), то працягласць працоўнага водпуску за працоўны год з 13.10.2023 па 12.10.2024, які прадастаўляецца з 29 ліпеня 2024 года, складзе 26 каляндарных дзён. У выпадку, калі работніку ў перыяд з 13.10.2023 па 12.10.2024 прадастаўлена частка працоўнага водпуску працягласцю 14 каляндарных дзён, то астатняя частка складзе 12 каляндарных дзён.

Аб працягласці працоўнага водпуску асобе, якая кампенсавала выдаткі па ўтрыманні дзяцей

На практыцы наймальнікамі дапускаецца вылічэнне працоўнага водпуску прапарцыянальна адпрацаванаму часу ў сувязі са змяненнем яго працягласці на працягу працоўнага года, за які прадастаўляецца працоўны водпуск, асобам, якія кампенсавалі выдаткі па ўтрыманні дзяцей, якія знаходзіліся на дзяржаўным забеспячэнні.

Згодна з пунктам 14 Дэкрэта Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 24.11.2026 №18 «Аб дадатковых мерах па дзяржаўнай абароне дзяцей у неспрыяльных сем'ях» абавязаныя асобы, працаўладкаваныя па судовым пастанаўленні аб працаўладкаванні, маюць права на асноўны працоўны водпуск працягласцю сем каляндарных дзён, сацыяльныя водпускі па цяжарнасці і родах і па доглядзе за дзіцем да дасягнення ім узросту трох гадоў. Іншыя працоўныя і сацыяльныя водпускі, прадугледжаныя заканадаўствам аб працы, абавязаным асобам не прадастаўляюцца.

З 1 студзеня 2024 года згодна з артыкулам 151 Працоўнага кодэкса Рэспублікі Беларусь працягласць водпускаў работнікаў вылічаецца ў каляндарных днях і вызначаецца на дату іх прадастаўлення (пры падзеле водпуску на часткі - на дату прадастаўлення кожнай з частак). Іншы парадак вызначэння працягласці водпускаў для асобных катэгорый работнікаў можа ўстанаўлівацца Урадам Рэспублікі Беларусь.

Разам з тым, для асоб, якія кампенсавалі выдаткі па ўтрыманні дзяцей, якія знаходзіліся на дзяржаўным забеспячэнні, іншы парадак вызначэння працягласці водпускаў Урадам Рэспублікі Беларусь не ўстаноўлены.

Такім чынам, працягласць асноўнага працоўнага водпуску, які прадастаўляецца з 12 жніўня 2024 года за працоўны год з 01.10.2023 па 30.09.2024 асобе, працаўладкаванай па судовым пастанаўленні аб працаўладкаванні і якая кампенсавала 22 студзеня 2024 года выдаткі па ўтрыманні дзяцей, якія знаходзіліся на дзяржаўным забеспячэнні, не можа быць менш за 24 каляндарныя дні.

Дэпартамент дзяржаўнай інспекцыі працы Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь Віцебскае абласное ўпраўленне

Аб падаўжэнні кантрактаў з работнікамі перадпенсійнага ўзросту

У адпаведнасці з п.3 ч.3 арт.261⁵Працоўнага кодэкса Рэспублікі Беларусь пры заканчэнні тэрміну дзеяння кантракта з работнікам, які добрасумленна працуе і не дапускае парушэнняў вытворча-тэхналагічнай, выканальніцкай і працоўнай дысцыпліны, якому да дасягнення агульнаўстаноўленага пенсійнага ўзросту застаецца не больш за два гады, наймальнік са згоды работніка абавязаны падоўжыць тэрмін дзеяння кантракта альбо заключыць новы кантракт не менш чым да дасягнення названага ўзросту.

Захаванне гэтай гарантыі з'яўляецца абавязковым для наймальніка, незалежна ад яго жадання працягнуць або спыніць працоўныя адносіны з названымі катэгорыямі работнікаў.

Аб мінімальнай кампенсацыі

Пытанне: Ці неабходна рабіць выплату мінімальнай кампенсацыі ў памеры трох сярэднямесячных заробкаў работніку, які працаваў па сумяшчальніцтве на ўмовах кантракта і звольнены па яго патрабаванні ў сувязі з парушэннем наймальнікам заканадаўства аб працы, калі наймальнікам самастойна ўстаноўлены факт парушэння заканадаўства аб працы?

Патрабаванне часткі 5 арт.261⁵ Працоўнага кодэкса Рэспублікі Беларусь аб выплаце мінімальнай кампенсацыі ў памеры трох сярэднямесячных заробкаў распаўсюджваецца на ўсіх работнікаў, якія працавалі па кантракце і звольнены па іх патрабаванні ў сувязі з парушэннем наймальнікам заканадаўства аб працы, незалежна ад таго, ці з'яўлялася праца асноўнай альбо сумяшчальніцтвам.

Аб гадзіннай мінімальнай заработнай плаце

- «Я адпрацаваў у чэрвені поўны месяц – 20 дзён па 8 гадзін, усяго 160 гадзін»;

- «Мой 17-гадовы сын адпрацаваў у чэрвені 20 дзён па 7 гадзін, усяго 140 гадзін»;

- «Мой муж - інвалід 2 групы адпрацаваў у чэрвені 20 дзён па 7 гадзін, усяго 140 гадзін».

Разглядаючы пытанні прымянення МЗП у першую чаргу варта звярнуць увагу на аплату працы работніка, устаноўленую працоўным дагаворам, лакальнымі прававымі актамі наймальніка, а таксама на разліковую норму працоўнага часу каляндарнага года.

Вытворчым календаром на 2024 год устаноўлена разліковая норма працоўнага часу:

Прааналізаваўшы праведзеныя разлікі, прыходзім да высновы, што чым вышэй разліковая норма працоўнага часу, тым ніжэй гадзінная МЗП і наадварот.

Работніку, у якога памер налічанай заработнай платы аказаўся ніжэйшым за памер МЗП (месячнай і гадзіннай), устаноўленай і прымяняемай у адпаведнасці з заканадаўствам, наймальнік абавязаны правесці даплату да памеру МЗП (месячнай і гадзіннай).

Такім чынам, работнікам з пяцідзённым працоўным тыднем з выхаднымі днямі ў суботу і нядзелю, аплата працы якіх ажыццяўляецца на аснове гадзінных тарыфных ставак (тарыфных акладаў), акладаў, службовых акладаў, за працу ў нармальных умовах на працягу нармальнай працягласці працоўнага часу пры выкананні працоўных абавязкаў, наймальнік абавязаны правесці даплату не да памеру месячнай МЗП, якая складае 626 руб., а да памеру гадзіннай МЗП за чэрвень 2024 года: работніку з поўнай (40-гадзіннай) нормай працягласці працоўнага часу – да 595,2 руб. (160 гадзін * 3,72 руб.), а работніку ад 16 да 18 гадоў і інваліду II групы - да 596,4 руб. (4,26 руб.*140 гадзін).

У сваю чаргу, работнікам з 40-гадзінным пяцідзённым працоўным тыднем за кастрычнік 2024 года (пры адсутнасці індэксацыі) наймальнік абавязаны правесці даплату не да памеру месячнай МЗП – 626 руб., а да памеру гадзіннай МЗП – да 684,48 руб. (184 гадзіны * 3,72 руб.). Аналагічна, інваліду II групы наймальнік абавязаны правесці даплату за кастрычнік 2024 года (пры адсутнасці індэксацыі) да памеру гадзіннай МЗП – да 685,86 руб. (161 гадзіна * 4,26 руб.).

Аб працягласці працоўнага водпуску

Згодна з артыкулам 151 Працоўнага кодэкса Рэспублікі Беларусь з 1 студзеня 2024 года працягласць водпускаў работнікаў вылічаецца ў каляндарных днях і вызначаецца на дату іх прадастаўлення (пры падзеле водпуску на часткі - на дату прадастаўлення кожнай з частак). Іншы парадак вызначэння працягласці водпускаў для асобных катэгорый работнікаў можа ўстанаўлівацца Урадам Рэспублікі Беларусь.

Аб працягласці працоўнага водпуску асобе, якая кампенсавала выдаткі па ўтрыманні дзяцей

На практыцы наймальнікамі дапускаецца вылічэнне працоўнага водпуску прапарцыянальна адпрацаванаму часу ў сувязі са змяненнем яго працягласці на працягу працоўнага года, за які прадастаўляецца працоўны водпуск, асобам, якія кампенсавалі выдаткі па ўтрыманні дзяцей, што знаходзіліся на дзяржаўным забеспячэнні.

Згодна з пунктам 14 Дэкрэта Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 24.11.2026 №18 «Аб дадатковых мерах па дзяржаўнай абароне дзяцей у неспрыяльных сем'ях» абавязаныя асобы, працаўладкаваныя па судовым пастанове аб працаўладкаванні, маюць права на асноўны працоўны водпуск працягласцю сем каляндарных дзён, сацыяльныя водпускі па цяжарнасці і родах і па догляду за дзіцем да дасягнення ім узросту трох гадоў. Іншыя працоўныя і сацыяльныя водпускі, прадугледжаныя заканадаўствам аб працы, абавязаным асобам не прадастаўляюцца.

Разам з тым, для асоб, якія кампенсавалі выдаткі па ўтрыманні дзяцей, якія знаходзіліся на дзяржаўным забеспячэнні, іншы парадак вызначэння працягласці водпускаў, Урадам Рэспублікі Беларусь не ўстаноўлены.

Такім чынам, працягласць асноўнага працоўнага водпуску, які прадастаўляецца з 12 жніўня 2024 года за працоўны год з 01.10.2023 па 30.09.2024 асобе, працаўладкаванай па судовым пастанове аб працаўладкаванні і якая кампенсавала 22 студзеня 2024 года выдаткі па ўтрыманні дзяцей, якія знаходзіліся на дзяржаўным забеспячэнні, не можа быць менш за 24 каляндарныя дні.